Từ bằng cấp sang năng lực: giáo dục đại học đang được đánh giá lại như thế nào
Bằng cấp không còn được đọc theo cách cũ
Trong tuyển dụng, hợp tác nghề nghiệp và thăng tiến, bằng cấp vẫn được xem xét. Tuy nhiên, cách đọc bằng cấp đã thay đổi đáng kể. Nhà tuyển dụng không còn dừng lại ở tên văn bằng hay cấp học, mà đặt câu hỏi về năng lực thực sự phía sau tấm bằng đó.
Một văn bằng ngày nay thường được xem như điểm khởi đầu của quá trình đánh giá, không phải là kết luận cuối cùng. Nó gợi mở câu hỏi về những gì người học có thể làm, thay vì chỉ xác nhận rằng họ đã hoàn thành một chương trình đào tạo.
Sự thay đổi này tạo ra áp lực trực tiếp lên cách giáo dục đại học được thiết kế và đánh giá.
Năng lực trở thành đơn vị đo mới
Năng lực bao gồm kiến thức, kỹ năng, khả năng áp dụng, tư duy phản biện và mức độ thích ứng với bối cảnh công việc. Đây là những yếu tố khó thể hiện trọn vẹn qua tên gọi chương trình hoặc thời lượng học tập.
Trong môi trường làm việc biến động, năng lực có thể được kiểm chứng qua kết quả công việc, dự án thực tế và khả năng giải quyết vấn đề. Bằng cấp vẫn có vai trò, song chỉ khi nó phản ánh được những năng lực đó một cách rõ ràng.
Giáo dục đại học vì thế đứng trước yêu cầu phải làm cho năng lực trở nên “nhìn thấy được”, không chỉ “tồn tại trên giấy”.
Khoảng cách giữa đánh giá học thuật và đánh giá nghề nghiệp
Đánh giá học thuật truyền thống tập trung vào việc hoàn thành môn học, đạt chuẩn đầu ra và tuân thủ quy trình kiểm định. Đánh giá nghề nghiệp lại quan tâm đến hiệu quả, khả năng thích ứng và giá trị tạo ra trong thực tế.
Khoảng cách giữa hai cách đánh giá này ngày càng lộ rõ. Một người học có thể đạt kết quả học thuật tốt, song vẫn gặp khó khăn khi chuyển sang môi trường làm việc. Ngược lại, một người có năng lực nghề nghiệp mạnh có thể không phù hợp với cách đánh giá học thuật cứng nhắc.
Giáo dục đại học cần tìm cách thu hẹp khoảng cách này nếu muốn duy trì vai trò trung tâm trong phát triển nguồn nhân lực.
Bằng cấp như một phần của hồ sơ năng lực
Thay vì là “đích đến”, bằng cấp dần trở thành một thành phần trong hồ sơ năng lực tổng thể. Hồ sơ này có thể bao gồm dự án, kinh nghiệm, kỹ năng bổ trợ và các minh chứng học tập khác.
Cách tiếp cận này không phủ nhận giá trị của bằng cấp, mà đặt nó vào đúng vị trí. Một văn bằng có cấu trúc rõ ràng, gắn với chuẩn đầu ra và năng lực cụ thể sẽ có giá trị sử dụng cao hơn một văn bằng chỉ mang tính xác nhận hình thức.
Giáo dục đại học vì thế được đánh giá không chỉ qua việc cấp bằng, mà qua khả năng giúp người học xây dựng và trình bày năng lực của mình.
Sự dịch chuyển trong cách thiết kế chương trình
Để đáp ứng cách đánh giá mới, chương trình đào tạo cần được thiết kế theo hướng năng lực, không chỉ theo nội dung. Điều này đòi hỏi sự thay đổi ở nhiều cấp độ: từ mục tiêu học tập, phương pháp giảng dạy đến cách đánh giá và phản hồi.
Các chương trình chú trọng vào ứng dụng, dự án, tình huống thực tế và phản ánh bối cảnh nghề nghiệp thường giúp người học thể hiện năng lực rõ ràng hơn. Đây không phải là sự đánh đổi giữa học thuật và thực tiễn, mà là sự tích hợp có chủ đích.
OECD (2019) nhấn mạnh rằng các hệ thống giáo dục hiệu quả cần chuyển trọng tâm từ đầu vào và thời lượng sang kết quả học tập và năng lực đạt được.
Định vị SwissEdu⁺ trong sự dịch chuyển từ bằng cấp sang năng lực
SwissEdu⁺ được xây dựng trên giả định rằng bằng cấp chỉ có ý nghĩa khi nó phản ánh năng lực có thể sử dụng. Thay vì coi văn bằng là kết thúc của quá trình học tập, SwissEdu⁺ xem văn bằng như một phần của kiến trúc năng lực rộng hơn.
Trong SwissEdu⁺, chương trình được thiết kế với chuẩn đầu ra rõ ràng, gắn với bối cảnh nghề nghiệp và khả năng đối sánh. Cách tổ chức này giúp người học không chỉ hoàn thành yêu cầu học thuật, mà còn hiểu và trình bày được năng lực của mình trong môi trường làm việc quốc tế.
SwissEdu⁺ không tách rời học thuật khỏi ứng dụng. Giá trị của SwissEdu⁺ nằm ở khả năng kết nối hai yếu tố này trong một cấu trúc minh bạch, có thể giải thích và kiểm chứng.
Giáo dục đại học trước một tiêu chuẩn đánh giá mới
Sự dịch chuyển từ bằng cấp sang năng lực không phải là xu hướng ngắn hạn. Nó phản ánh cách thị trường lao động, tổ chức nghề nghiệp và xã hội đánh giá giá trị của con người trong môi trường biến động.
Giáo dục đại học tiếp tục giữ vai trò quan trọng, song vai trò đó được định nghĩa lại. Không chỉ là nơi cấp bằng, đại học trở thành nơi tổ chức năng lực, giúp người học phát triển, chứng minh và cập nhật giá trị của mình theo thời gian.
Những kiến trúc giáo dục số như SwissEdu⁺ xuất hiện để đáp ứng tiêu chuẩn đánh giá mới này, nơi bằng cấp và năng lực không đối lập, mà được tích hợp trong một hệ thống học tập có trách nhiệm và khả năng thích ứng lâu dài.
