Quản trị học thuật trong đại học số: ai chịu trách nhiệm cuối cùng?
Trách nhiệm học thuật đang trở nên khó xác định hơn
Trong giáo dục đại học truyền thống, câu hỏi về trách nhiệm học thuật có câu trả lời tương đối rõ ràng. Trường đại học chịu trách nhiệm về chương trình, giảng viên, đánh giá và văn bằng. Campus, cơ cấu tổ chức và hệ thống pháp lý quốc gia tạo ra một khung tham chiếu chung.
Đại học số làm mờ đi ranh giới đó. Chương trình có thể được thiết kế ở một nơi, giảng dạy ở nơi khác, vận hành bởi một nền tảng trung gian và cấp bằng bởi một đối tác độc lập. Người học tiếp cận giáo dục qua một hệ thống phân tán, trong khi trách nhiệm học thuật không còn hiển hiện như trước.
Sự thay đổi này khiến một câu hỏi trở nên quan trọng hơn bao giờ hết: ai thực sự chịu trách nhiệm cuối cùng cho chất lượng học thuật.
Phân tán vận hành không đồng nghĩa với phân tán trách nhiệm
Một hiểu nhầm phổ biến là cho rằng mô hình phân tán đồng nghĩa với việc trách nhiệm được chia nhỏ hoặc giảm nhẹ. Trên thực tế, giáo dục đại học không cho phép khoảng trống trách nhiệm.
Dù chương trình được triển khai qua nền tảng số hay thông qua nhiều đối tác, vẫn cần một chủ thể chịu trách nhiệm học thuật ở cấp hệ thống. Chủ thể này phải có thẩm quyền phê duyệt chương trình, kiểm soát chất lượng, xử lý khiếu nại học thuật và bảo đảm tính toàn vẹn của đánh giá.
Nếu không có điểm chịu trách nhiệm rõ ràng, mọi sự cố học thuật đều trở thành tranh cãi giữa các bên liên quan, và người học là bên chịu rủi ro lớn nhất.
Các lớp Quản trị trong đại học số
Quản trị học thuật trong đại học số thường tồn tại ở nhiều lớp. Lớp đầu tiên liên quan đến thiết kế chương trình và chuẩn đầu ra. Lớp thứ hai bao gồm giảng dạy, đánh giá và phản hồi học thuật. Lớp thứ ba gắn với kiểm định, đối sánh và công nhận.
Vấn đề phát sinh khi các lớp này được phân bổ cho các tổ chức khác nhau mà không có cơ chế điều phối rõ ràng. Một nền tảng có thể quản lý trải nghiệm học tập, trong khi một đối tác khác cấp bằng, và một đơn vị thứ ba giám sát chất lượng. Nếu không có cấu trúc Quản trị thống nhất, trách nhiệm bị phân mảnh.
Giáo dục số vì thế không thể chỉ dựa vào hợp đồng thương mại, mà cần một kiến trúc quản trị học thuật được thiết kế ngay từ đầu.
Rủi ro của mô hình “ai cũng tham gia, không ai chịu trách nhiệm”
Một trong những rủi ro lớn nhất của đại học số nằm ở mô hình mà nhiều bên cùng tham gia, song không có bên nào chịu trách nhiệm cuối cùng. Chương trình vẫn vận hành, người học vẫn đóng học phí, bằng cấp vẫn được cấp, tuy nhiên khi xảy ra tranh chấp, không có điểm quy chiếu học thuật rõ ràng.
Rủi ro này không luôn bộc lộ ngay. Nó thường xuất hiện khi người học cần xác nhận văn bằng, khiếu nại đánh giá hoặc chuyển tiếp sang hệ thống khác. Lúc đó, sự thiếu rõ ràng trong governance (cấu trúc quản trị) trở thành vấn đề không thể khắc phục.
Chất lượng học thuật không chỉ nằm ở nội dung giảng dạy, mà còn ở khả năng chịu trách nhiệm của hệ thống.
Vai trò trung tâm của Cấu trúc quản trị trong đại học số
Đại học số không thể vận hành bền vững nếu cấu trúc quản trị chỉ được xem là yếu tố hỗ trợ. Quản trị học thuật với cấu trúc minh bạch cần được đặt ở vị trí trung tâm, đi trước cả công nghệ và mở rộng thị trường.
Cấu trúc quản trị xác định ai có quyền ra quyết định học thuật, ai chịu trách nhiệm khi có sai lệch và cơ chế xử lý được thiết kế như thế nào. Khi những yếu tố này rõ ràng, công nghệ mới thực sự trở thành công cụ hỗ trợ, thay vì nguồn tạo rủi ro.
OECD (2020) nhấn mạnh rằng chuyển đổi số trong giáo dục đại học chỉ thành công khi đi kèm với cải cách quản trị và trách nhiệm giải trình rõ ràng ở cấp hệ thống.
Định vị SwissEdu⁺ trong cấu trúc quản trị đại học số
SwissEdu⁺ được thiết kế như một kiến trúc giáo dục số trong đó cấu trúc quản trị học thuật đóng vai trò trục chính. Trách nhiệm không bị phân tán theo nền tảng hay đối tác, mà được xác lập rõ ràng ở cấp hệ thống.
Trong SwissEdu⁺, các lớp học thuật được phân tách minh bạch: thiết kế chương trình, triển khai giảng dạy, đánh giá và cấp bằng. Mỗi lớp có chủ thể chịu trách nhiệm rõ ràng, đồng thời được điều phối trong một cấu trúc quản trị học thuật thống nhất. Cách tiếp cận này giúp tránh khoảng trống trách nhiệm thường gặp trong các mô hình đại học số thuần nền tảng.
SwissEdu⁺ không định vị mình như một đơn vị “kết nối” đơn thuần, mà như một hệ thống chịu trách nhiệm học thuật đối với toàn bộ trải nghiệm giáo dục. Giá trị của SwissEdu⁺ nằm ở khả năng tổ chức mô hình quản trị rõ ràng, minh bạch và có thể kiểm chứng, ngay cả khi vận hành trong môi trường số và xuyên biên giới.
Trách nhiệm học thuật là nền tảng của niềm tin trong giáo dục đại học số
Niềm tin trong giáo dục đại học không đến từ công nghệ hay quy mô, mà từ khả năng chịu trách nhiệm. Người học chấp nhận rủi ro học tập khi họ hiểu rõ ai đứng sau chương trình, ai bảo đảm chất lượng và ai chịu trách nhiệm cuối cùng.
Đại học số mở ra nhiều cơ hội tiếp cận giáo dục quốc tế, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về quản trị. Những mô hình có cấu trúc quản trị rõ ràng, minh bạch và nhất quán sẽ có lợi thế dài hạn.
SwissEdu⁺ lựa chọn xây dựng từ nền tảng đó, coi trách nhiệm học thuật là điều kiện tiên quyết để giáo dục số có thể vận hành bền vững trong môi trường toàn cầu.
