Vì sao “đào tạo trực tuyến” không còn đủ để mô tả giáo dục đại học hiện đại

“Online” đang được dùng để gọi quá nhiều thứ khác nhau

Ngày nay, gần như mọi chương trình học đều có thể được gọi là “đào tạo trực tuyến”. Một lớp học qua Zoom, một kho video bài giảng, một chương trình đại học học từ xa, thậm chí cả những khoá học ngắn hạn không cấp văn bằng, đều được xếp chung dưới một khái niệm.

Sự nhập nhằng này khiến người học khó phân biệt đâu là hình thức học tập, đâu là một mô hình giáo dục đại học hoàn chỉnh. Khi mọi thứ đều được gọi là “online”, bản chất học thuật phía sau mỗi chương trình trở nên mờ nhạt.

Vấn đề không nằm ở việc học trực tuyến có hiệu quả hay không, mà ở chỗ khái niệm này đã không còn đủ chính xác để mô tả cách giáo dục đại học đang vận hành.

Online learning và giới hạn về mặt học thuật

Online learning tập trung vào trải nghiệm học tập: nội dung số, tương tác trực tuyến, bài kiểm tra từ xa. Cách tiếp cận này trả lời tốt câu hỏi “người học học bằng cách nào”.

Tuy nhiên, giáo dục đại học không chỉ là trải nghiệm học tập. Nó còn bao gồm trách nhiệm học thuật, cơ chế đảm bảo chất lượng, kiểm định, công nhận và mối quan hệ pháp lý giữa các bên tham gia.

Khi giảng viên, sinh viên và đơn vị vận hành không cùng nằm trong một hệ thống quốc gia, các câu hỏi này trở nên phức tạp hơn. Online learning, nếu đứng một mình, không đủ để giải quyết những vấn đề đó.

Digital higher education (Giáo dục Đại học số) là một cấp độ khác

Digital higher education không bắt đầu từ câu hỏi “dạy và học trên nền tảng nào”. Nó bắt đầu từ việc thiết kế toàn bộ hệ thống giáo dục đại học để vận hành trong môi trường số.

Ở cấp độ này, học thuật, governance, đảm bảo chất lượng, kiểm định và công nhận được xây dựng đồng bộ, không phụ thuộc vào campus vật lý. Công nghệ giữ vai trò kết nối và hỗ trợ, không phải là trung tâm của mô hình.

Selwyn (2016) chỉ ra rằng giáo dục số chỉ thực sự tạo ra giá trị khi làm thay đổi cách các tổ chức giáo dục được tổ chức và quản trị, thay vì chỉ thay đổi công cụ giảng dạy. Nhận định này giúp phân biệt rõ online learning và digital higher education ở cấp độ cấu trúc.

Vì sao nhiều chương trình online gặp khó khăn về niềm tin

Một trong những thách thức lớn nhất của đào tạo trực tuyến nằm ở niềm tin học thuật. Người học thường đặt câu hỏi: ai chịu trách nhiệm cuối cùng cho chương trình, văn bằng được cấp theo cơ chế nào, và giá trị được đối sánh ra sao khi sử dụng ở các hệ thống khác nhau.

Nhiều chương trình online có nội dung tốt, giảng viên có chuyên môn, song vẫn gặp trở ngại khi người học tìm kiếm sự công nhận trong môi trường làm việc hoặc học thuật. Vấn đề không nằm ở hình thức học tập, mà ở kiến trúc học thuật phía sau.

Khi những yếu tố này không được thiết kế rõ ràng, “online” trở thành một nhãn mác hơn là một bảo chứng học thuật.

Sự chuyển dịch sang các mô hình digital-first

Từ những giới hạn đó, các mô hình digital-first dần hình thành. Thay vì coi môi trường số là một kênh triển khai, các mô hình này xem môi trường số là điều kiện vận hành mặc định.

Governance học thuật (đây là một định nghĩa rộng, chúng tôi giữ nguyên tên tiếng Anh), đảm bảo chất lượng, kiểm định và công nhận được xác lập trước. Hạ tầng số được xây dựng để phục vụ cấu trúc đó, không phải để thay thế những thiếu hụt của mô hình cũ.

SwissEdu⁺ tiếp cận theo hướng này. SwissEdu⁺ không tự định vị mình như một nền tảng đào tạo trực tuyến, mà như một mô hình Swiss Digital Higher Education, nơi môi trường số là không gian vận hành tự nhiên của toàn bộ hệ thống.

Từ trải nghiệm học tập sang cấu trúc giáo dục

Sự khác biệt cốt lõi giữa online learning và digital higher education nằm ở cấp độ tư duy. Online learning tập trung vào từng môn học và trải nghiệm của người học. Digital higher education tập trung vào cấu trúc của toàn bộ hệ thống đại học.

Khi giáo dục đại học tiếp tục dịch chuyển trong kỷ nguyên số, câu hỏi quan trọng không còn là học trực tuyến có hiệu quả hay không. Câu hỏi thực sự nằm ở việc hệ thống đó có được thiết kế để tồn tại lâu dài, được công nhận và tạo ra giá trị bền vững hay không.

SwissEdu⁺ lựa chọn đứng ở cấp độ cấu trúc này, định vị là một mô hình giáo dục đại học số hoàn chỉnh ở cả cấp độ mô hình, vận hành, tiêu chuẩn, phương pháp và khả năng đối sánh, công nhận chéo… thay vì chỉ là một hình thức đào tạo trực tuyến.